Uprava za statistiku (MONSTAT) i UNICEF u Crnoj Gori, uz podršku Opštine Nikšić, održali su 26. oktobra regionalnu radionicu na kojoj su predstavljeni rezultati Istraživanja višestrukih pokazatelja (MICS) 2025-2026 za centralni region.

U sali Tehnopolisa okupili su se predstavnici opština centralnog regiona, institucija i organizacija civilnog društva, romskih organizacija i romski medijatori, kao i djeca, koja su uz podršku Centra za prava djeteta iznijela svoja mišljenja i predloge o tome šta treba mijenjati u njihovim zajednicama.

Radionica je nastavak predstavljanja nalaza MICS istraživanja, objavljenih 21. septembra u Podgorici. Cilj je da međunarodno uporedivi podaci stignu do lokalnih zajednica i posluže za prepoznavanje potreba djece i porodica, bolje usmjeravanje sredstava, planiranje i praćenje politika na lokalnom i državnom nivou..

„Iza svakog broja nalazi se nečija svakodnevica, koju nijedna tabela ne može do kraja da ispriča. Zato je važno da rezultate istraživanja ne posmatramo kao statistiku, već kao priliku da prepoznamo potrebe ljudi, posebno onih čiji se glas najrjeđe čuje. Kao lokalna samouprava, ne možemo riješiti svaki problem, ali možemo biti pažljiviji u tome šta prepoznajemo kao problem, čiji glas čujemo i koga uključujemo u donošenje odluka. Važno je da iza statističkih podataka prepoznamo stvarne ljude, njihove potrebe i izazove sa kojima se svakodnevno suočavaju. Na kraju, nije presudno koliko smo podataka prikupili, već da li će zahvaljujući onome što smo saznali nečiji život postati makar malo lakši”, poručila je mr Maja Todorović, sekretarka Sekretarijata za socijalno staranje Opštine Nikšić.

„Vrijednost ovih podataka nije samo u statističkom izvještavanju. Oni treba da budu osnova za politike i programe zasnovane na dokazima, bolje planiranje i usmjeravanje sredstava, kao i praćenje napretka. Zato MICS ne treba da se završi objavljivanjem izvještaja. Njegova prava vrijednost počinje onda kada podatke koristimo. Upravo zbog toga smo danas u Nikšiću“, kazala je Branka Raičević, pomoćnica direktora Uprave za statistiku.

„Iako u centralnom regionu danas više djece pohađa predškolsko obrazovanje nego 2018. godine, podaci iz romskih naselja pokazuju da taj napredak nije jednak za svu djecu. Istovremeno, nasilno disciplinovanje djece koja žive u centralnom dijelu Crne Gore postalo je rasprostranjenije, kako u opštoj populaciji, tako i u romskim naseljima. MICS nam jasno ukazuje da su potrebna dodatna ulaganja u dostupnije predškolsko obrazovanje za romsku djecu i programe koji roditeljima pružaju praktičnu podršku u vaspitanju bez nasilja. UNICEF već podržava razvoj takvih programa, a cilj je da oni postanu dio redovnih usluga dostupnih djeci i porodicama u svim lokalnim zajednicama“, kazao je Senad Begić, v. d. zamjenika šefa Predstavništva UNICEF-a u Crnoj Gori.

Rezultate za centralni region predstavili su Jovana Živković iz Uprave za statistiku, te Nela Krnić i Serdjan Baftijari iz UNICEF-a u Crnoj Gori. Podaci pokazuju da centralni region u pojedinim oblastima bilježi napredak i prednjači u odnosu na prosjek države, ali i ukazuju i na izazove u zaštiti djece od nasilja i drugim oblastima njihovog odrastanja.

Programe obrazovanja u ranom djetinjstvu pohađa 73,4% djece uzrasta 36–59 mjeseci u centralnom regionu, u odnosu na 59,6% u 2018. godini, dok je na nivou Crne Gore taj procenat porastao sa 52,8% na 63,0%. Udio djece koja su godinu mlađa od zvaničnog uzrasta za polazak u osnovnu školu i učestvuju u organizovanom učenju povećan je u centralnom regionu sa 71,1% na 88,7%, a na nivou države sa 67,0% na 79,0%.

Udio beba stavljenih na dojku u prvom satu nakon rođenja u centralnom regionu povećan je sa 19,9% na 40,7%, što je blizu sadašnjeg nacionalnog prosjeka od 41,3%. Internet kod kuće ima 90,5% domaćinstava u centralnom regionu, u poređenju sa 71,4% u 2018. godini i 91,0% danas na nivou Crne Gore.

Podaci ukazuju i na oblasti koje zahtijevaju posebnu pažnju. Psihološkoj agresiji i/ili fizičkom kažnjavanju od odraslih članova domaćinstva u mjesecu koji je prethodio istraživanju bilo je izloženo 71,9% djece uzrasta 1–14 godina u centralnom regionu, u poređenju sa 66,8% u 2018. godini. Na nivou Crne Gore taj procenat povećan je sa 65,8% na 69,0%.

Udio djece mlađe od pet godina koja su ostavljena sama ili pod nadzorom djeteta mlađeg od deset godina duže od jednog sata, najmanje jednom tokom sedmice koja je prethodila istraživanju, povećan je u centralnom regionu sa 5,2% na 10,5%, a na nivou države sa 4,6% na 12,1%. Udio djece mlađe od pet godina sa prekomjernom težinom u centralnom regionu porastao je sa 3,8% na 9,0%, dok je na nivou Crne Gore zabilježena manja promjena, sa 7,3% na 7,8%.

Udio žena uzrasta 15–49 godina koje smatraju da je opravdano da muž udari ženu iz najmanje jednog razloga smanjen je u centralnom regionu sa 6,7% na 3,0%, dok je na nivou države smanjen sa 6,1% na 3,8%. Bezbjedno se, kada same hodaju u svom naselju nakon mraka, osjeća 84,6% žena uzrasta 15-49 godina u centralnom regionu, u odnosu na 81,2% u 2018. godini i 89,1% danas na nivou Crne Gore. Osnovne usluge snabdijevanja vodom za piće koristi 99,8% stanovnika centralnog regiona.

U romskim naseljima centralnog regiona udio djece koja su godinu mlađa od uzrasta za polazak u osnovnu školu i učestvuju u organizovanom učenju smanjen je sa 40,8% na 16,8%, dok je u svim romskim naseljima u Crnoj Gori smanjen sa 36,4% na 16,2%. Istovremeno, udio prvaka koji su prethodne godine pohađali predškolsko obrazovanje u centralnom regionu smanjen je sa 53,7% na 22,4%.

Pomak je zabilježen u srednjem obrazovanju: srednju školu ili viši nivo danas pohađa 15,4% djece srednjoškolskog uzrasta iz romskih naselja centralnog regiona, u odnosu na 7,2% u 2018. godini. Na nivou svih romskih naselja u Crnoj Gori taj procenat porastao je sa 7,1% na 16,7%.

Udio žena uzrasta 20–24 godine iz romskih naselja centralnog regiona koje su prvi put stupile u brak ili zajednicu prije 18. rođendana smanjen je sa 62,9% na 31,0%. U svim romskim naseljima u Crnoj Gori smanjen je sa 60,0% na 33,5%. Iako je zabilježen pad, gotovo trećina mladih žena iz posmatrane grupe u centralnom regionu stupila je u brak ili zajednicu prije punoljetstva.

Nasilnim metodama disciplinovanja bilo je izloženo 87,1% djece uzrasta 1–14 godina u romskim naseljima centralnog regiona, u poređenju sa 65,4% u 2018. godini i 86,0% danas u svim romskim naseljima u Crnoj Gori. Diskriminaciju ili uznemiravanje po najmanje jednom osnovu tokom prethodnih 12 mjeseci navelo je 17,0% žena uzrasta 15–49 godina iz romskih naselja centralnog regiona, u odnosu na 8,4% u 2018. godini i 26,1% danas u svim romskim naseljima.

Drugi dio radionice bio je posvećen dijalogu djece, lokalnih vlasti, institucija i organizacija civilnog društva o sprovođenju Konvencije o pravima djeteta. Teme konsultacija obuhvatile su najurgentnije probleme djece u centralnom regionu, a ticale su se obrazovanja, zdravlja i zdravstvene zaštite, zaštite od nasilja i socijalne zaštite.

MICS je međunarodno uporedivo istraživanje domaćinstava koje je razvio UNICEF. U Crnoj Gori se sprovodi od 2006. godine, a istraživanje, čiji su nalazi objavljeni 2026. godine, šesto je po redu, u okviru sedmog globalnog ciklusa (MICS7). Sprovedeno je na uzorku od 6 720 domaćinstava iz opšte populacije i 1 189 domaćinstava u romskim naseljima. Istraživanje je sprovela Uprava za statistiku, uz tehničku podršku UNICEF-a u Crnoj Gori i finansijsku podršku UNICEF-a i Vlade Crne Gore.

Cjelokupni izvještaj i podaci MICS istraživanja dostupni su na internet stranici Uprave za statistiku: https://www.monstat.org/cg/page.php?id=1697&pageid=16